روستای گردشگری قلعه بالا در ۲۴ کیلومتری شهر بیارجمند و در ۱۴۰ کیلومتری جنوب شاهرود قرار گرفته است. این روستا در منطقه ای کوهپایه ای بنا نهاده شده است که این امر موجب شده تا در ساخت خانه های آن از معماری پلکانی استفاده شود. این معماری خاص در کنار مصالح خاص منطقه و زیبایی کویر تصویری به یاد ماندنی را ایجاد کرده است. علاوه بر این ویژگی های خاص، منطقه حفاظت شده توران نیز در جوار آن قراردارد که سفر به روستا را دیدنی تر می کند. برای سفری کوتاه به روستای تاریخی قلعه بالا با توران گشت همراه شوید.

تاریخ این روستا با بیارجمند گره خورده و اولین بار در کتابی به نگارش مقدسی در قرن چهارم از آن یاد شده است. در کتاب او نوشته شده است این شهر دارای دژ، بارو و پر از مزارع و تاکستان بوده است. علاوه بر این مردم روستا خود به پرورش دام می پرداختند و از محصولات خود مانند روغن، لبنیات و گوشت دام ها استفاده می کردند. این روستاها در کنار کویر بنا شده اند و مانند اکثر روستاهای کویری ایران برای آب رسانی از قنات استفاده می کردند.

طبق گفته ها عده ای از فرقه اسماعیلیه تحت امر حسن صباح به این منطقه گریختند و برای حفظ جان و ترس از دشمنانشان در غاری در حوالی ارتفاعات جنوب این روستا پناه گرفتند. بعدها محل سکونتشان معروف به غار ملاحدین شد، که مردم محلی آن را غار ملحدو می نامیدند. امروز نیز آثاری از آن برجای مانده است. در نقشه نیز می توانید موقعیت دقیق روستا را مشاهده کنید.

معماری روستای قلعه بالا

همان طور که گفته شد این روستا نیز مانند روستای معروف ماسوله به علت بنا شدن در منطقه ای کوهپایه ای دارای معماری پلکانی است. بدین گونه که سقف خانه هایی که در ارتفاع پایین تر بنا شده اند، حیاط خانه هایی هستند که در ارتفاعی کمی بالاتر از آن ها هستند. اما این روستا به علت این که کمتر شناخته شده است کاملا بافت قدیمی خود را حفظ کرده و خبری از هیاهو و شلوغی ماسوله در آن نیست.

علاوه بر معماری پلکانی در ساخت این خانه ها از مصالح بومی استفاده شده که آن را کاملا از دیگر روستاهای پلکانی متمایز می کند. این روستا در جوار بیابان بنا شده کافیست هنگام اقامت خود، کمی از محل استراحتتان خارج شوید و از شب های زیبای کویری لذت ببرید.

جاذبه های گردشگری قلعه بالا

دشت های انابو،انجیرآور، دلبر و علی انگر که جزو پارک ملی، واقع در منطقه حفاظت شده توران هستند در جوار روستای قلعه بالا قرار گرفته اند و زیستگاه جانورانی نادر هستند که برای دیدن آن ها می توانید به این روستا سفر کنید و از این جا به دیدن منطقه توران بروید. از دیگر دیدنی های آن قرار گرفتن مناظر کویری در کنار زیبایی های کوهستان هستند.

در روستا کوه های کم ارتفاع با سطح صاف وجود دارند که جزو جاذبه های آن به شمار می آیند. و دیگر دیدنی آن شب های کویری است، آرام سرد و دل انگیز. هنگامی که آسمان صاف و با ستاره ها چراغانی می شود.

آداب و رسوم

مردم این روستا مانند سایر نواحی و محله های ایران نغمه ها و سرودهای خود را دارند که در جشن ها و مراسم ازدواج آن ها می خوانند و می نوازند. صنایع دستی روستای قلعه بالا عمدتا قالی هایی است که زنان روستا آن ها را می بافند. یکی از دست سازهای اصلی آن تانه بافی است که مختص این روستا است و نوعی پارچه بافی است که برای مصارف مختلف از الیاف گوناگون در بافت آن استفاده می شود. دوخت انواع لباس های محلی و سوزن دوزی نیز از دیگر صنایع دستی مردمان این روستا است.

در کنار این  کارها آن ها به پرورش کرم ابریشم نیز می پردازند و از آن نخ ابریشمی تولید می کنند. سوغاتی این شهر فلفل، تخمه آفتاب گردان، زیره سبز، کنجد ودیگر صیفی جات است.

زندگی مردم روستا

فصل های بهار، پاییز و زمستان بهترین زمان برای سفر به روستا است. در گذشته شغل اغلب مردم روستای قلعه بالا کشاورزی و دامداری بود که متاسفانه در دهه اخیر و مهاجرت به شهرها جمعیت آن کاهش یافته است. می توان با رشد دادن گردشگری و ترویج صنایع دستی خاص منطقه و رفع نیازهای مردم با کیفیت بالا از این مهاجرت ها جلوگیری کرد. برای ترویج صنعت گردشگری در روستا نیازمند تبلیغات هدفمند، ساخت اقامتگاه های مناسب روستایی متناسب با جمعیت گردشگران، برگزاری دوره های آموزشی با میزبانی اهالی روستا و فراهم نمودن امکانات رفاهی مناسب گردشگران می باشد.